Hóa đơn điện tăng vọt, bao giờ người dân được trả lời?

Điều người dân quan tâm không phải là giá thành sản xuất điện bao nhiêu mà thực chất ngành điện đã thu bao nhiêu tiền của họ mỗi tháng.

Hai câu hỏi khó

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá mới đây, đã có yêu cầu Bộ Công thương phải thực hiện rà soát phương án giá bán lẻ điện bình quân quý III/2019 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam theo đúng quy định về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân.

Bộ Công thương cũng được yêu cầu chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra, rà soát chi phí đầu vào, giá thành sản xuất kinh doanh điện năm 2018 và công bố công khai chậm nhất vào tháng 11/2019.

Trao đổi với Đất Việt, chuyên gia kinh tế năng lượng Nguyễn Khoa Khôi bày tỏ quan điểm cho rằng, giá thành sản xuất điện ra sao người dân biết hay không biết cũng... không sao, bởi đây là vấn đề chỉ có những người có chuyên môn, am hiểu về ngành điện thắc mắc.

Vấn đề người dân thắc mắc nhiều nhất chính là cách tính giá điện và số tiền thực chất họ phải nộp hàng tháng cho 'nhà đèn'. Mức giá bán lẻ điện bình quân mà ngành điện công bố là 1.864,44 đồng/kWh, nhưng số tiền người dân phải trả trong thực tế lại cao hơn nhiều.

Vị chuyên gia nhắc lại những phân tích của mình khi ông cho ý kiến về giá điện và cách tính giá điện thời gian qua. Theo đó, EVN chỉ bán điện với mức 1.864,44 đồng/kWh cho một số ít hộ, còn đối với với những hộ sử dụng từ 101 kWh trở lên, EVN bắt đầu thu cao hơn để bù chéo cho người dùng ít.

Nhưng số người hưởng bù chéo cũng rất thấp bởi ngày nay, hầu như không ai dùng dưới 50kWh/tháng, đa số các hộ gia đình tiêu thụ ở mức 400 kWh/tháng.

Với giá bậc thang theo quy định, khi dùng 401kWh trở lên, người dân đã phải trả 2.920 đồng/kWh. Đây là mức quá cao, trong khi ở 2 bậc thang thấp nhất, giá bán điện đã gần bằng giá bình quân (1.678-1.734 đồng/kWh so với 1.864,44 đồng/kWh).

Chính vì thế, EVN thu được của các hộ rất nhiều, nhưng để bù chéo cho các hộ dùng ít thì không được bao nhiêu, vậy phần còn lại ngành điện bù cho ai?

Chuyên gia Nguyễn Khoa Khôi cũng nhắc lại phép tính trung bình cộng giản đơn: lấy tổng số tiền thu được của các hộ dùng 100kWh trở xuống cộng (+) tổng số tiền thu được của người dùng 101-200 kWh cộng (+) tổng số tiền thu được của người dùng 201-300kWh cộng (+) tổng số tiền của người dùng 301-400kWh cộng (+) tổng số tiền thu được của người dùng từ 401kWh trở lên, tất cả chia cho tổng lượng điện năng tiêu thụ hàng tháng.

Khi ấy sẽ thấy EVN thu với giá bình quân ít nhất là 2.500-2.600 đồng/kWh (trên 10 cent/kWh). Với mức giá đó, ngành điện không thể công bố rằng giá điện Việt Nam thuộc top rẻ nhất thế giới (7,4 cent/kWh và sau khi tăng 8,36% thì lên mức gần 8 cent).

Đối với mỗi hộ gia đình, khi nhận hóa đơn điện chỉ cần lấy tổng số tiền phải trả chia cho lượng điện năng tiêu thụ hàng tháng thì ra số tiền điện bình quân, đó mới là số tiền họ thực chất phải trả cho mỗi kWh.

Theo vị chuyên gia, chính cách tính giá điện rối rắm mà ngành điện đưa ra khiến người dân không thể hiểu được. Chưa kể, vào tháng 7/2019, lãnh đạo Cục Điều tiết điện lực cho biết, cơ cấu biểu giá điện bậc thang mới với khách hàng sinh hoạt đang được công ty tư vấn nghiên cứu và sẽ hoàn thiện trong tháng 9. Dự kiến biểu giá bán lẻ điện bậc thang mới có trong tháng 10, tuy nhiên đến nay người dân vẫn chưa hay biết sự thay đổi của biểu giá điện mới như thế nào.

Không thể bí mật

Trong khi đó, cũng cho ý kiến về vấn đề này, một số chuyên gia ngành điện đều khẳng định, việc kiểm tra chi phí đầu vào, giá thành sản xuất kinh doanh điện là hoạt động thường niên và công bố công khai các chi phí này chính là thực hiện một phần công khai, minh bạch hoạt động sản xuất kinh doanh điện để người dân biết.

'Hàng năm ngành điện phải công bố giá thành sản xuất điện, chi phí đầu vào để biết được chi phí đó lớn hay nhỏ so với giá bán lẻ điện bình quân hiện nay. Tất nhiên, những con số đó cần phải được kiểm tra, kiểm chứng bởi các cơ quan chuyên môn, qua đó xác định sự công khai, minh bạch của ngành điện có đúng không, chi phí nào hợp lý, chi phí nào không...', PGS.TS Nguyễn Minh Duệ, Ủy viên thường trực Ban chấp hành Hiệp hội Năng lượng Việt Nam nói.

GS.VS.TSKH Trần Đình Long, Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam, cho biết, hàng năm đều có đoàn công tác do Nhà nước thành lập để kiểm tra, kiểm soát giá thành sản xuất kinh doanh điện. Năm nào Hội Điện lực Việt Nam cũng cử một người hiểu biết về vấn đề này tham gia.

Thành phần đoàn kiểm tra rất đông, thường do Cục Điều tiết điện lực chủ trì, ó sự tham gia của nhiều Bộ, ngành, đại diện cho quyền lợi người tiêu dùng, như Bộ Tài chính, Bộ Công thương, Bộ Lao động, Hội Bảo vệ người tiêu dùng...

Việc kiểm tra, theo GS Long, kéo dài vài tuần và được tiến hành kỹ càng, từ khâu phát điện đến truyền tải, phân phối...

Chi phí đầu vào, giá thành sản xuất điện phải được công khai, minh bạch

Riêng năm nay, từ ngày 3/9 đến 1/10, Bộ Công thương đã lập đoàn kiểm tra chi phí sản xuất kinh doanh điện năm 2018 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

'Như vậy, việc kiểm tra được thực hiện ở tất cả các khâu tương đối rành mạch, đầy đủ.

Chẳng hạn, chi phí trong phát điện - điện mua ở đâu, giá bao nhiêu thể hiện qua hợp đồng mua bán điện mà các nhà máy bán cho EVN; kể cả điện mua từ nước ngoài; Chi phí cho khâu truyền tải, cụ thể là chi phí cho Tổng Công ty Truyền tài điện quốc gia từ lương bổng cho người lao động, xây dựng đường dây, tu bổ, bảo hành...; chi phí cho các công ty phân phối... tất cả đều được kiểm tra qua sổ sách', GS.VS.TSKH Trần Đình Long nêu rõ.

Trước băn khoăn giá thành sản xuất kinh doanh điện được kiểm tra hàng năm nhưng cuối cùng người dân vẫn băn khoăn về giá điện, Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam cho rằng đó là chuyện bình thường. Bởi lẽ, người mua bao giờ cũng có suy nghĩ người bán thiếu minh bạch, tính 'điêu'...

Trong trường hợp này, ông lưu ý, cơ quan quản lý Nhà nước phải kiểm tra chặt chẽ, đàng hoàng và có tâm để xóa bỏ định kiến trên.

'Trường hợp thiếu minh bạch thì phải chất vấn để ngành điện giải thích rõ', GS Tràn Đình Long nhấn mạnh.

Cũng từ yêu cầu ngành điện phải công khai chi phí đầu vào, giá thành sản xuất kinh doanh điện, vị chuyên gia nhắc lại đề xuất của Bộ Công thương muốn đóng dấu mật đối với giá điện, giá xăng.

'Mật với ai, mật với người ngoài, với người không có trách nhiệm, chứ với Nhà nước thì làm sao mật được!? Một khi đoàn kiểm tra của Chính phủ lập ra vào kiểm tra thì không thể lấy lý do mật mà không cho xem', ông nói.

Theo Thành Luân/Đất Việt

Tags: Người dân  |  chi phí  |  Kiểm tra  |  sản xuất  |  ngành điện  |  giá thành  |  bình quân  |  giá điện  |  Việt Nam  |  kinh doanh