Mất kiểm soát Iraq, Mỹ hoài niệm về Saddam Hussein?

Trong cay đắng và bẽ bàng, có lẽ Mỹ hoài niệm về Saddam Hussein. Bởi chế độ Saddam tồn tại, chắc chắn cả ba trụ cột của Mỹ không bị huỷ hoại...

Ngày 9/11, các phe phái chính trị của Iraq đã đạt được sự đồng thuận để đảm bảo sự tồn tại của chính phủ Adil Abdel Mahdi trước sức càn quét của các cuộc biểu tình ở thủ đô Baghdad và miền Nam nước này nhiều tuần qua, theo Iraqi News.

Thỏa thuận trên là kết quả của hàng loạt các cuộc thương lượng, trong đó đặc biệt là các cuộc gặp do Thiếu tướng Qasem Soleimani, chỉ huy Lực lượng đặc nhiệm Quds, thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, hoạt động ở nước ngoài, dẫn dắt.

Ông Soleimani đã gặp gỡ giới lãnh đạo hàng đầu các phe phái tại Najaf và Baghdad - mà có cả Giáo sỹ Moqtada Sadr, người ủng hộ các cuộc biểu tình và Mohammed Ridha Saha, con trai của Đại giáo sỹ dòng Shiite, Ayatollah Ali Saha.

Kết quả các quốc gặp gỡ, trao đổi đã đi tới một thoả thuận, theo đó Thủ tướng Adil Abdel Mahdi tiếp tục nắm giữ quyền lực để đổi lấy những cải cách về chống tham nhũng và sửa đổi Hiến pháp của Iraq.

Làn sóng biểu tình vàn quét tại Iraq, dần gạt bỏ yếu tố Mỹ khỏi đời sống xã hội nước này

Như vậy, với những gì diễn ra cho thấy Iran đã gạt Mỹ sang một bên, để đóng vai đạo diễn ván cờ Iraq do chính Mỹ đã sắp đặt sau khi lật đổ chính quyền Tổng thống Saddam Hussein, mà đã đưa Iraq vào vòng xoáy vô định trong hơn một thập kỷ qua.

Giới phân tích cho rằng, với thực tế nguy hại đó, Washington không những mất kiểm soát Iraq thời hậu Saddam, mà các chuyển động trên bàn cờ chính trị Iraq ngoài tầm kiểm soát của Washington còn đang huỷ hoại những trụ cột của chính nước Mỹ.

Thứ nhất, đối với giá trị Mỹ

Công cuộc "xoá độc tài-gieo dân chủ" của Washington ở Iraq thảm bại đã huỷ hoại giá trị Mỹ một cách khủng khiếp.

Bởi tất cả những gì tinh tuý nhất tạo nên giá trị Mỹ - trọng tâm là nguyên tắc dân chủ - như vô giá trị sau cuộc khai sáng thất bại ở Iraq.

Có thể thấy, trong công cuộc khai sáng của Mỹ ở Iraq, ý nguyện người dân không được tôn trọng - biểu hiện của phản dân chủ, lợi ích của người dân không được bảo đảm bởi thực thể chính trị đại diện và luôn đứng sau lợi ích phe phái.

Điều đó thể hiện qua 2 chuyển động chính trị cơ bản, mang tính định hình đối với đời sống chính trị và đời sống xã hội Iraq sau gần 2 thập kỷ chế độ của Tổng thống Iraq Saddam Hussein bị Mỹ xoá bỏ.

Một là, xác lập cơ cấu quyền lực xung đột, dựa trên lợi ích phe phái để xác lập định chế chế thay cho cơ chế, từ đó gạt bỏ vai trò là chủ thể lịch sử dân tộc của người dân Iraq.

Hiến pháp Iraq thời hậu Saddam - do Mỹ định hình - quy định Tổng thống thuộc về người Kurd, Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội thuộc về người Hồi giáo dòng Shiite, được Mỹ xem là một cách phân chia quyền lực cân bằng tại Iraq.

Nhìn qua có vẻ đây là một cơ cấu hợp lý, đảm bảo nhà nước Iraq là đại diện cho toàn xã hội nên xã hội sẽ ổn định, nhà nước có quyền lực. Tuy nhiên, phân tích kỹ thì đây là nguyên nhân chính gây bất ổn cho đời sống chính trị và đời sống xã hội Iraq.

Đơn giản là việc phân chia quyền lực ở Iraq bị chi phối bởi lợi ích phe phái chính trị, mà ở đó lực lượng Hồi giáo dòng Sunny vốn chi phối đời sống chính trị Iraq ở thời Saddam Hussein gần như mất hẳn trong cơ cấu quyền lực.

Song đáng nói hơn là với cơ cấu phân chia quyền lực mới bằng định chế thay vì theo cơ chế này đã khiến lợi ích quốc gia của Iraq luôn nghiêng ngả theo mâu thuẫn lợi ích giữa các phe phái trên chính trường nước này.

Với cơ cấu quyền lực xung đột như vậy, mọi ý nguyện của người dân Iraq đều khó có thể được bảo đảm bởi thực thể chính trị đại diện là nhà nước Iraq. Do vậy, gần 2 thập kỷ qua, đất nước Iraq luôn bất ổn trong vòng xoáy vô định.

Quan tài người biểu tình bị an ninh Iraq bắn chết - Biểu tượng của công cuộc khai sáng của Mỹ ở Iraq

Hai là, Washington muốn nâng cao vị thế cho người Kurd trong xã hội Iraq, nhưng lại hành động nửa vời, khi không ủng hộ cuộc trưng cầu về độc lập của người Kurd, khiến cho ý nguyện của người dân bị gạt bỏ.

Toàn quyền Paul Bremer - người đứng đầu chính quyền chuyển tiếp tại Iraq thời hậu Saddam trong 13 tháng - trước khi rời Iraq đã từng tự hào “thành quả” mà Mỹ đã mang lại cho Iraq:

“Nhìn lại chặng đường đã qua, chúng ta thấy rằng Mỹ đã làm được rất nhiều điều tốt cho đất nước Iraq. Thực sự, chúng ta đang giúp cho Iraq trở thành một quốc gia dân chủ”, theo CNN.

Vậy nhưng, khi Kurdistan tổ chức cuộc trưng cầu về nền độc lập với kết quả là đa số người Kurd ủng hộ quyền tự quyết dân tộc mình, thì Washington lưỡng lự, rồi sau đó đứng nhìn Baghdad hành động quyết liệt, gạt bỏ giá trị cuộc trưng cầu độc lập.

Sai lầm và mâu thuẫn của Washington đã khiến cho "yếu tố Mỹ" ngày càng nhạt nhoà trong cả đời sống chính trị lẫn đời sống xã hội Iraq, ngược lại tàn dư chế độ Saddam ngày càng hồi sinh, "yếu tố phản nghịch Mỹ" ngày càng trỗi dậy mạnh mẽ.

Khi binh lính Iraq bắn thẳng vào người biểu tình, chính thức kết liễu công cuộc khai sáng của Mỹ tại quốc gia Trung Đông này, thì cũng đồng thời thẩm định lại giá trị Mỹ - nguyên tắc dân chủ không thể mang tính phổ quát.

Khi "kẻ thù của Mỹ" đang đạo diễn việc viết lại Hiến pháp cho Iraq - mà tất nhiên là không còn theo sự áp đặt của Mỹ - thì có thể thấy giá trị Mỹ đã bị "ném vào sọt rác" ở Iraq, niềm tự hào hàng trăm năm của người Mỹ "phút chốc hoá hư không".

Thứ hai, đối với sức mạnh Mỹ

Từ sau thập niên 70, chưa khi nào sức mạnh Mỹ lại vô dụng như với Iraq hiện nay. Có nhiều chuyển động bất lợi với Mỹ ngay tại bàn cờ do Mỹ sắp đặt nhưng Washington lại không thể sử dụng "cây gậy" để thể hiện quyền lực Mỹ.

Có thể thấy, Washington đã dính đòn "gậy ông đập lưng ông" khi sử dụng uy lực Mỹ để gạt bỏ Tổng thống Saddam Hussein và sắp đặt một bàn cờ chính trị mới tại Iraq, phục vụ cho mưu đồ của Mỹ tại Trung Đông.

Bởi khi dùng "đầu môi chót lưỡi", xin lỗi về sai lầm khi nhận định chế độ Saddam có vũ khí giết người hàng loạt, để lấy cớ tấn công Iraq lần 2, Washington đã tạo động lực cho "yếu tố phản nghịch Mỹ" trỗi dậy mạnh mẽ trong xã hội Iraq.

Đây được cho là nguyên nhân chính khiến cho nhiều thế lực thân Mỹ quay lại chống Mỹ, kết hợp với các thế lực luôn xem Mỹ là kẻ thù, đưa bàn cờ chính trị Iraq chuyển động ngày càng xa trục Mỹ.

Uy lực Mỹ bất lực trước những chuyển động tại Iraq

Nếu như trước đây, thực tế nguy hại như vậy là điều kiện tốt nhất giúp Washington cột chặt Iraq bằng sợi dây lợi ích Mỹ trong ngoại giao nước lớn, qua đó dùng uy lực Mỹ gạt bỏ mọi ảnh hưởng của các thế lực khác với bàn cờ chính trị này.

Song hiện nay, khi mà đời sống xã hội Iraq đang dần được chi phối bởi những "yếu tố mới phản nghịch Mỹ", thì Washington không thể dùng sức mạnh Mỹ để thể hiện quyền uy của đạo diễn ván cờ.

Rõ ràng, bàn cờ Iraq thời hậu Saddam Hussein đã đưa Mỹ vào thế khó hơn để có các nước đi quyết định so với thời Saddam Hussein, khi lực lượng thân Mỹ, hoặc là yếm thế, hoặc là đã hoàn tan vào lực lượng chống Mỹ.

Đặc biệt, trong khi Mỹ ngày càng mất kiểm soát đối với Iraq thì các đối thủ khác - nhất là Nga và Iran - ngày càng chi phối bàn cờ Iraq do chính Mỹ đã sắp đặt. Đây là lúc uy lực Mỹ cần phải được sử dụng, song Washington đành phải bó tay.

Như vậy, sức mạnh Mỹ đã giảm công hiệu rất nhiều, sau khi Washington phải "đứng hình" trước những chuyển động bất lợi cho Mỹ tại Iraq. Uy lực Mỹ không còn là vô song sau khi nó không thể phát công hiệu tại Iraq thời hậu Saddam Hussein.

Thứ ba, đối với lợi ích Mỹ

Theo số liệu được Bộ Quốc phòng Mỹ chính thức công bố, số quân Mỹ tham chiến bị giết tại Iraq tính đến năm 2011 - khi Mỹ rút quân - lên tới 4.487 người, còn số bị thương trong các hoạt động quân sự khoảng 32.000 người.

Vậy nhưng, nhiều nhà phân tích quân sự trên thế giới cho rằng những con số này của Lầu Năm Góc là không chính xác, và số lính Mỹ bị chết và bị thương trong cuộc chiến tranh Iraq lần 2 lớn hơn rất nhiều.

Chuyên gia quân sự Hisham al-Hashemi cho rằng, những con số của Lầu Năm Góc là không thể tin cậy được, bởi vì từ trước tới nay các con số chính thức do họ đưa ra bao giờ cũng thấp hơn thực tế và không được kiểm chứng, theo Al-Jazeera.

Trong khi đó, theo một nghiên cứu của trường Đại học Brown ở Mỹ, thiệt hại vật chất của Mỹ trong cuộc chiến Iraq lên tới 1,1 nghìn tỷ USD, nhưng các cơ quan thống kê độc lập của Mỹ cho rằng con số này phải là 1,7 ngàn tỷ USD.

Nếu tính cả số tiền bồi thường cho gia đình các binh sĩ Mỹ bị chết, bị thương và chi phí chăm sóc phải trả cho các cựu chiến binh thì tổng số tiền Mỹ chi cho cuộc chiến Iraq sẽ lên tới 2,2 ngàn tỷ USD.

Và nếu tính cả tiền lãi ngân hàng của số tiền này phải trả đến năm 2050 thì tổng số tiền Mỹ thực chi cho cuộc chiến tranh Iraq sẽ lên tới 3,9 ngàn tỷ USD, chiếm trên dưới 1/5 GDP của Mỹ hiện nay.

Iran đang hưởng lợi nhờ ván cờ Mỹ sắp đặt cho Iraq

Đó là những thiệt hại của Mỹ trong cuộc chiến Iraq lần 2 mà có thể "đo đếm" được, song tổn hại của lợi ích Mỹ không chỉ là những con số thiệt hại khổng lồ ấy về nhân mạng và kinh tế, mà nó còn nằm ở những vấn đề nghiêm trọng khác.

Trong mọi ván cờ mà Mỹ sắp đặt, Washington luôn hướng tới lợi ích trong ngoại giao nước lớn. Đây là cách tối đa hoá lợi ích trong các ván cờ bằng lợi ích kép - lợi ích từ đối thủ là nước lớn và lợi ích từ thực thể bị xoáy vòng vào ngoại giao nước lớn.

Tuy nhiên, với Iraq thời hậu Saddam Hussein, những chuyển động chính trị đang dần đưa thực thể này thoát xa vòng xoáy ngoại giao nước lớn của Mỹ. Bởi lẽ đời sống chính trị và đời sống xã hội Mỹ đang bị chi phối bởi lực lượng chống Mỹ.

Giới quan sát cho rằng, người phải chịu thiệt hại nhiều nhất là Mỹ, nhưng người đang được hưởng lợi nhiều nhất lại là Iran. Việc Mỹ nhổ gai Saddam Hussein là thắng lợi tuyệt đối cho Iran, qua đó giúp Tehran dễ dàng đạo diễn ván cờ Iraq của Mỹ.

Trong nỗi cay đắng và sự bẽ bàng ấy, có lẽ Mỹ hoài niệm về Saddam Hussein. Bởi nếu chế độ Saddam Hussein tồn tại, chắc chắn cả ba trụ cột của nước Mỹ không bị huỷ hoại ghê gớm, còn kẻ thù thì đừng hòng hưởng lợi từ nước cờ của Washington.

Theo Ngọc Việt/Đất Việt Link Gốc:           Copy Link
http://baodatviet.vn/the-gioi/quan-he-quoc-te/mat-kiem-soat-iraq-my-hoai-niem-ve-saddam-hussein-3391208/

Tags: Saddam Hussein  |  Chính trị  |  lợi ích  |  đời sống  |  quyền lực  |  chuyển động  |  giá trị  |  sắp đặt