Mỹ đã 'giúp' Iraq hỗn loạn như thế nào?

Nguyên nhân sâu xa của tình hình hỗn loạn tại Iraq bắt nguồn từ cuộc chiến do Mỹ gây ra, chính Mỹ đã phá hủy đất nước này từ năm 2003.

Mỹ đã phá hủy Iraq

Ngày 1/12, Nghị viện Iraq chấp thuận đơn từ chức của Thủ tướng Adil Abdel-Mahdi. Tuy nhiên, diễn biến này vẫn chưa thể làm nguôi làn sóng phản đối đang diễn ra gay gắt.

Sau 2 tháng người dân Iraq xuống đường biểu tình, hơn 400 người chết và gần 15.000 người bị thương trong các cuộc đối đầu giữa lực lượng an ninh và người biểu tình. Tờ Washington Post của Mỹ thừa nhận, những người biểu tình Iraq đã yêu cầu hủy bỏ hệ thống chính trị bè phái của đất nước- sản phẩm của Mỹ sau khi Washington lật đổ chính quyền của ông Saddam Hussein năm 2003.

Biểu tình bạo lực bùng phát và kéo dài tại Iraq suốt 2 tháng qua

Năm 2003 là một cột mốc quan trọng trong lịch sử Iraq. Với lý do tiêu trừ vũ khí hóa học, Mỹ đã huy động một liên minh quốc tế gồm 50 nước dưới sự ủy nhiệm của Liên hợp quốc (LHQ) tiến hành cuộc chiến chống đảng Baas của người Hồi giáo dòng Sunni và lật đổ nhà lãnh đạo Saddam Hussein.

Hệ quả của chiến dịch này là một cuộc nội chiến tại Iraq giữa hai hệ phái Sunni và Shi’ite 3 năm sau đó. Nội chiến kết thúc vào năm 2008, sau chiến thắng của dòng Hồi giáo Shi’ite. Dưới sự bảo trợ của Mỹ và LHQ, một hệ thống chính trị mới được thiết lập trên cơ sở tín ngưỡng và sắc tộc.

Trong chính phủ hiện nay, thủ tướng vừa từ nhiệm, Adel Abdel Medhi, thuộc dòng Hồi giáo Shi’ite (chiếm đa số dân Iraq). Tổng thống Barham Saleh, là người Kurd và Chủ tịch Nghị viện Mohamed al-Habousi thuộc dòng Hồi giáo Sunni.

Ngoài ra, còn 2 nhân vật khác có tầm ảnh hưởng quan trọng không kém là Đại giáo chủ Ali al-Sistani của dòng Hồi giáo Shi’ite và Moqtada al-Sadr, một chính trị gia mang tư tưởng chủ nghĩa dân tộc Shi’ite.

Từ đầu tháng 10/2019, các cuộc biểu tình liên tục diễn ra tại thủ đô Baghdad và nhiều thành phố khác ở miền Nam. Phần đông những người biểu tình ban đầu là những người trẻ thất nghiệp tại các khu phố nghèo. Làn sóng phản kháng nhanh chóng lan rộng, thu hút sự tham gia của nhiều tầng lớp xã hội khác như sinh viên, giới nghệ sĩ, bác sĩ, thậm chí cả các luật sư.

Lính Mỹ xông vào một nhà người dân Iraq ở Baquba, tình Diyala hồi năm 2008

Người biểu tình phản đối tình trạng thất nghiệp, nạn tham nhũng, và sự suy sụp của các hệ thống dịch vụ công; đòi giải thể cả một hệ thống “tín ngưỡng – chính trị” do Mỹ lập nên. Người biểu tình cho rằng mô hình chính trị hiện nay đã làm biến mất “tinh thần dân tộc Iraq”.

Chuyên gia về Iraq Myriam Benraad cho rằng nguyên nhân sâu xa của tình hình hỗn loạn hiện nay tại Iraq bắt nguồn từ cuộc chiến do Mỹ gây ra. Theo bà, những gì đang diễn ra hiện nay “là sự thất bại của thời kỳ hậu Saddam mặc dù chế độ Iraq được Mỹ hậu thuẫn”. Chuyên gia này khẳng định “chính Mỹ đã tiến hành phá hủy đất nước này ngay từ năm 2003”.

Bà nói thêm: “Khi chế độ này bị lật đổ, không hề có một kế hoạch chuyển tiếp và tái thiết. Lúc đó, phe đối lập cũ quay lại chính trường và lên cầm quyền cho đến hiện nay… Phe này lãnh đạo đất nước và tìm cách trả đũa phe cầm quyền trước đây. Họ không có dự án chính trị cho người dân và cho đến lúc này, động lực cầm quyền của họ vẫn như vậy. Do đó, có thể nói, ngay từ năm 2003, cả Mỹ và phe đối lập cũ đã từng bước đặt ra những cột mốc đánh dấu tiến trình dẫn đến thảm cảnh hiện nay”.

Người Nga vào cuộc

Năm 2003, dầu hỏa được cho là nguyên nhân chính dẫn đến cuộc chiến Iraq. Giờ đây, ngành công nghiệp này là tâm điểm chỉ trích nhắm vào mạng lưới tham nhũng đang hoành hành tại Iraq. Bà Myriam Benraad cho rằng Mỹ cũng có một phần trách nhiệm.

Bà nói: “Từ năm 2003, các quỹ trong chương trình dầu lửa đổi lấy lương thực thực phẩm do LHQ quản lý trong giai đoạn cấm vận và sau đó được chuyển cho Mỹ và chính Mỹ đã hợp tác với các nhà đối lập cũ, trước đây chống lại chính quyền của nhà lãnh đạo Saddam Hussein, thao túng phung phí các quỹ này”.

Người Mỹ đến và nguồn lợi dầu mỏ của Iraq "không cánh mà bay"

Trước tình hình bất ổn của Iraq, Mỹ vẫn còn một số căn cứ quân sự tại đây nhưng không lên tiếng ủng hộ phe nào. Chuyên gia Benraad bình luận: “Mỹ đã chủ trương co cụm, biệt lập ngay từ khi Barack Obama được bầu làm tổng thống. Trong suốt cuộc vận động tranh cử, Obama đã hứa rút quân ra khỏi Iraq. Cần phải nói rõ, Mỹ chủ trương thu hẹp vai trò bởi họ đã thất bại trong cuộc chiến tại Iraq. Tổn thất nhân mạng rất lớn, một bộ phận công luận và nhiều gia đình Mỹ bị chấn thương tinh thần”.

Dù là nhà sản xuất dầu mỏ lớn thứ hai trong Tổ chức các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), cứ 5 người Iraq thì có 1 người sống trong cảnh nghèo khổ trong khi tỷ lệ thanh niên thất nghiệp là khoảng 25%. Những người biểu tình cho rằng các tồn tại về hệ thống cần những giải pháp sâu sắc hơn chứ không chỉ là sự ra đi của ông Abdel-Mahdi.

Theo những người biểu tình, hơn 400 tỉ euro đã bị “bốc hơi” trong vòng 16 năm, gấp đôi số GDP của Iraq. Do đó, điều họ mong muốn là sự ra đi của cả hệ thống do Mỹ dựng lên từ năm 2003.

Người Mỹ đến cùng bom đạn với cái cớ được tưởng tượng bằng một “gói bột giặt” và đã bỏ mặc Iraq sau khi đạt được mục đích của mình. Có rất ít tiến bộ trong việc xây dựng lại cơ sở hạ tầng bị tổn hại do xung đột, và khoảng 1,8 triệu người Iraq đang cần nhà ở. Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính chi phí tái thiết ở 7 tỉnh bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến với IS cần tới 90 tỷ USD trong 5 năm.

Hạ tầng cơ sở Iraq đã bị tàn phá kể từ sau cuộc xâm lược của Mỹ

Trong bối cảnh như vậy, cùng với Iran, Nga được cho là đang tìm cách tăng cường tầm ảnh hưởng và sự hiện diện tại Iraq giống như những gì Moscow đã làm được tại Syria. Tuy nhiên, phương thức mà Nga thực hiện tại Iraq là thông qua các dự án phát triển kinh tế cũng như những thỏa thuận thương mại và đầu tư mà hai nước ký kết thời gian gần đây.

Cuối tháng 4/2019, Nga đã chính thức khai trương một văn phòng kinh tế tại Đại sứ quán Nga ở Baghdad, một tín hiệu cho thấy quốc gia này đang tích cực thúc đẩy sự hiện diện kinh tế ở Iraq. Điều này cũng cho thấy rằng Nga đang theo đuổi một kế hoạch nghiêm túc nhằm chiếm lĩnh một phần thị trường Iraq, đặc biệt trong các lĩnh vực mà Moscow đã ký thỏa thuận với quốc gia Trung Đông này.

Người đứng đầu Trung tâm nghiên cứu chính trị Iraq Ihsan al-Shammari nhận định Nga đang tích cực cạnh tranh với các công ty đa quốc gia khác ở miền Trung và miền Nam Iraq, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Moscow có kế hoạch tăng nguồn vốn đầu tư vào Iraq từ 8 tỷ USD lên tới 45 tỷ USD trong thời gian tới.

Binh sĩ Iraq với vũ khí mua từ Nga, trong đó có tên lửa phòng không vác vai và hệ thống phòng không Pantsir

Còn nhà nghiên cứu Ruslan Mamedov, thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Moscow, đánh giá các công ty năng lượng Nga đã trở thành một phần quan trọng trên thị trường “vàng đen”, sau khi Mỹ liên tục áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào ngành dầu mỏ của Iran và gây sức ép đối với Venezuela. Nguồn dầu thô của Iraq trở nên quan trọng hơn tại khu vực và bằng cách mở rộng hợp tác năng lượng với chính quyền Baghdad, tầm ảnh hưởng của các công ty dầu khí Nga càng trở nên rõ ràng hơn.

Về phần mình, Iraq cũng có thể coi quan hệ kinh tế với Nga là cơ hội để thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với một nước lớn, đặc biệt khi hợp tác và ứng xử với Nga được coi là dễ dàng hơn so với Mỹ hoặc các quốc gia phương Tây khác.

Iraq và Nga đã ký 16 hiệp định về thương mại, năng lượng, kinh tế, viễn thông, công nghệ, giao thông, nông nghiệp, tái thiết, du lịch, văn hóa và một số lĩnh vực khác. Bên cạnh đó, Nga đã cung cấp cho Iraq nhiều loại vũ khí khác nhau, góp phần hỗ trợ Baghdad trong cuộc chiến chống lại tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS).

Hai bên cũng có những thỏa thuận đã ký về mua bán vũ khí. Thành viên Ủy ban An ninh và Quốc phòng của Quốc hội Iraq, Hakim al-Zamili, từng tiết lộ Nga và Iraq đang tiến hành đàm phán để Baghdad có thể mua hệ thống tên lửa phòng không tối tân S-400 của Moscow.

Theo Thành Minh/Đất Việt Link Gốc:           Copy Link
http://baodatviet.vn/the-gioi/quan-he-quoc-te/my-da-giup-iraq-hon-loan-nhu-the-nao-3392912/

Tags: biểu tình  |  hệ thống  |  Chính trị  |  cuộc chiến  |  hiện nay  |  Kinh tế  |  Hồi giáo  |  quan trọng  |  năng lượng  |  ảnh hưởng