Thêm nhiều địa phương hễ mưa là ngập, lỗi do quy hoạch?

Từ TP.HCM hễ mưa là ngập, đến các địa phương không ai nghĩ sẽ ngập cũng đã bị ngập sau những trận mưa lớn kéo dài.

KTS Trần Công Hòa (giảng viên Khoa Kiến trúc, Đại học Yersin, hội viên Hội KTS tỉnh Lâm Đồng) chỉ ra nguyên nhân chính là do các đô thị đã bị bê tông hóa quá mức, còn chính quyền địa phương thiếu tầm nhìn phát triển bền vững.

Thiếu không gian dành cho nước

PV: - Tình trạng cứ mưa là ngập xuất hiện ngày càng nhiều ở các địa phương, trong đó có những địa phương không ai nghĩ sẽ ngập như Đà Lạt, Phú Quốc, Thái Nguyên. Còn TP.HCM, cứ sau mỗi trận mưa lớn, nhiều tuyến đường lại ngập nặng, dù đã áp dụng các giải pháp chống ngập như máy bơm hay hồ điều tiết ngầm.

Ông có bất ngờ trước hiện trạng này không? Tại sao danh sách các đô thị bị ngập lụt cứ kéo dài? Phải chăng các địa phương sau không thể rút kinh nghiệm từ bài học của người đi trước?

KTS Trần Công Hòa: - Nguyên nhân ngập ở mỗi địa phương là khác nhau, nhưng một điều cần ghi nhận là trong mùa mưa vừa rồi, những trận mưa quá lớn và kéo dài khiến nhiều nơi bị ngập. Đà Lạt là thành phố cao nguyên lẽ ra không bao giờ ngập, còn Phú Quốc sát biển, nước phải thoát nhanh, nhưng cuối cùng vẫn ngập nặng.

Ở Phú Quốc, nguyên nhân là do hạ tầng bao vây, các dự án bất động sản bịt kín hết bờ biển nên khi mưa lớn, nước không thoát đi được. Vùng trũng bên trong bị ngập là hiển nhiên.

Còn Đà Lạt, trận lụt hồi tháng 8/2019 hơi lạ bởi thành phố có hệ thống thoát nước rất tốt do Đan Mạch tài trợ và xây dựng, đổ ra suối Cam Ly. Đó là ngập lụt cục bộ do lượng nước đổ về nhanh quá, thậm chí chỗ ngập chỉ cách suối Cam Ly có vài trăm mét vì nước không thoát kịp.

Bên cạnh lượng nước dồn về quá nhanh, những năm gần đây, vùng khai thác nông nghiệp của Đà Lạt phát triển tự phát, nhà kính, nhà nilon tăng quá mức, che diện tích đất, khiến nước không thấm được vào đất, nước đổ thẳng ra suối tạo áp lực rất lớn cho hạ nguồn Đà Lạt.

Thực ra, việc phát triển quá mức hệ thống nhà kính, ngoài ảnh hưởng đến tình trạng ngập lụt, còn gây độc hại cho môi trường do thường xuyên sử dụng phân hóa học để phục vụ sản xuất; đồng thời khiến cảnh quan của thành phố du lịch Đà Lạt bị phá vỡ khi một phần lớn diện tích bị toàn màu trắng của nhà kính bao phủ, khiến tổng thể kiến trúc biến dạng, mất hẳn vẻ đẹp vốn có.

KTS. Trần Công Hòa. Ảnh: Zing

PV: - Bàn về căn nguyên của tình trạng ngập lụt, có rất nhiều giả thiết được đưa ra: do yếu tố địa hình, do công tác quy hoạch, do phát triển đô thị quá nóng lại thiếu đồng bộ... Thưa ông, trong số các nguyên nhân được nêu ra ở trên, đâu là tác nhân lớn nhất gây ngập lụt? Nếu vậy, trách nhiệm của phía quản lý trong vấn đề này phải được nhìn nhận như thế nào? Ông đánh giá thế nào về các giải pháp mà các địa phương đưa ra để ứng phó với ngập?

KTS Trần Công Hòa: - Tôi không muốn dùng từ quy hoạch vì nó lớn quá. Đó là công tác chỉnh trang (chỉnh sửa và trang bị hạ tầng, tiện nghi) cho một khu đô thị nào đó.

Trước khi làm dự án, lẽ ra phải tính xem nước thoát đi đâu. Thế nhưng hiện nay các đô thị cứ làm theo kiểu quy hoạch chung chung, trong đó việc phải làm lại không làm, mục đích cuối cùng chỉ là nhắm vào miếng đất. Khi được miếng đất đó rồi thì tận dụng hạ tầng sẵn có, làm ăn sinh lời...

Về phía chính quyền, dường như các nhà quản lý luôn muốn chiều lòng nhà đầu tư mà chưa quan tâm đúng mức đến sức chịu đựng của đô thị. Cách làm ấy không bền vững. Không thể xây dựng bất chấp như vậy được.

Quả thật, lãnh đạo địa phương nào cũng muốn trong nhiệm kỳ của mình cố gắng làm cho kinh tế - xã hội của địa phương mình phát triển, giàu có lên và đó là điều đúng đắn. Chủ trương mời gọi nhà đầu tư cũng đúng, nhưng dường như giữa lợi ích của nhà đầu tư với lợi ích của lãnh thổ địa phương mà các vị ấy đại diện quản lý lại có sự giằng co, mâu thuẫn. Các sở, ban, ngành, cơ quan tham mưu của chính quyền địa phương là những người làm chuyên môn, có học vị, bằng cấp, nhưng cuối cùng vẫn để xảy ra tình trạng lợi ích đô thị phải hi sinh cho doanh nghiệp. Họ làm không hết mình, làm cho qua ngày và chạy theo các nhà đầu tư.

Mỗi nơi có một hoàn cảnh riêng và những nguyên nhân khác nhau nhưng cái nhìn cơ bản nhất là như vậy. Nhà quản lý mang tư duy nhiệm kỳ, trong nhiệm kỳ của mình cố gắng có thật nhiều dự án để lấy thành tích báo cáo mà không suy nghĩ lâu dài cho đô thị. Có vẻ như lợi ích trước mắt của họ còn to hơn lợi ích lâu dài của đô thị. Còn nhà đầu tư cũng thường suy nghĩ ngắn hạn, họ đầu tư rồi bán kiếm lời chứ ít khi nghĩ lâu dài cho đô thị.

Nếu nói về quy hoạch, có đô thị nào của Việt Nam làm “ngon lành”? Đa phần công tác quy hoạch thiếu bền vững, thiếu không gian dành cho nước. Không chỉ Đà Lạt hay Phú Quốc, mà nhiều đô thị khác ở Việt Nam cũng bỏ qua tiêu chí này dù nó rất quan trọng.

Không gian dành cho nước phải dựa theo điều kiện tự nhiên. Bài học ở TP.HCM có thể thấy rõ điều này. Trước đây, những vùng trũng, thấp ở phía nam thành phố như quận 7, Nhà Bè được coi là túi chứa nước cứu ngập cho toàn thành phố khi mưa to, triều cường và nước từ các sông Đồng Nai, Sài Gòn đổ dồn về với lưu lượng lớn.

Tuy nhiên, hiện nay TP.HCM đã phát triển quá mạnh mẽ và quá nhanh về phía nam khiến toàn bộ vùng đất trũng này bị đổ đất lấp kín với cao trình cao hơn các khu vực khác của thành phố, các kênh rạch bị lấp gần như toàn bộ.

Hệ quả của sự phát triển này là làm cho TP.HCM bị ngập nặng, lượng nước mưa và triều cường lúc trước được chứa ở túi nước phía nam thành phố thì nay bị đẩy sâu vào trong nội đô làm cho gần như toàn bộ thành phố bị ngập rộng và sâu.

Nhiều đô thị khác của Việt Nam cũng rơi vào tình trạng tương tự: việc bê tông hóa, san lấp kênh rạch, sông hồ để kinh doanh khiến không gian dành cho nước không còn. Nhiều nơi rừng bảo vệ đô thị bị xâm hại vì lợi nhuận của một vài nhóm lợi ích, mà Nha Trang là trường hợp điển hình. Chúng ta đã thấy hàng loạt ngọn núi bị bạt đi, san ủi để xây dựng dự án bất động sản như núi Chín Khúc, núi Chụt, núi Hòn Rớ, núi Cảnh Long, di tích thắng cảnh lầu Bảo Đại...

Chính sự phát triển nóng của các đô thị, nhất là những thành phố du lịch, làm cho đô thị quá sức chịu đựng dẫn đến ngập lụt ngày càng nhiều. Lẽ ra hạ tầng kỹ thuật phải đầu tư trước rồi mới xây dựng nhà cửa, nhưng các thành phố này lại chưa đáp ứng được.

Điều này đi ngược lại với cách làm của các quốc gia phát triển. Như ở Mỹ, họ gìn giữ, bảo vệ các vùng đầm lầy chứ không phải cố gắng san lấp phục vụ cho quá trình đô thị hóa.

Tôi xin nói thẳng, lợi ích của người Việt giờ cứ xoay quanh đất. Người nào cũng cần một miếng đất, thanh niên lớn lên cũng cần một chỗ ở dưới ánh mặt trời, thế nên bất động sản trở thành một thị trường hấp dẫn mà nơi nơi cố gắng san núi, phá rừng để xây dựng các dự án bất động sản.

Về các giải pháp chống ngập, mỗi địa phương lại có những cách khác nhau. Như TP.HCM sử dụng các hồ điều tiết ngầm hay máy bơm, mà việc thuê siêu máy bơm chống ngập cho đường Nguyễn Hữu Cảnh với chi phí lên đến hơn 14 tỷ đồng mỗi năm là ví dụ điển hình.

Tôi không rõ những giải pháp ấy có tác dụng tức thời hay không, nhưng chúng không giải quyết đúng vấn đề. Về nguyên tắc, bơm chỗ này thì nước chảy qua chỗ kia, trong khi các tòa cao ốc mọc lên như nấm đã chặn mất đường thoát nước. Hệ quả là, may ra một nơi không ngập trong khi cả thành phố gần như ngập hết. Sai lầm ở TP.HCM, như đã nói ở trên, chính là đã bê tông hóa chóng mặt vùng đất trũng ở phía nam thành phố khiến thành phố bị ngập nặng về mùa mưa.

Còn ở Đà Lạt, về cơ bản, mức độ ngập không đáng kể, và có thể coi trận mưa lớn hồi đầu tháng 8 vừa qua gây ngập lụt cho thành phố là chuyện lạ. Nguyên nhân tôi đã phân tích ở trên, do mưa lớn kéo dài, nước dồn về quá nhanh, thêm vào đó các nhà kính đã cản trở nước thấm xuống đất khiến thành phố bị ngập.

Lý do sâu xa hơn là rừng ở trên cao nguyên Lang Biang đã bị tàn phá nhiều, trong khi dân cư phát triển nhanh, nhà cửa mọc lên san sát, trong khi hạ tầng vẫn như cũ. Việc xây dựng, phát triển hạ tầng phải dựa vào ngân sách nhà nước, trong khi ngân sách lại có hạn.

Nước từ thượng nguồn đổ về suối Cam Ly không thoát kịp gây ngập nhà kính ven suối ở Đà Lạt hồi tháng 8/2019. Ảnh: SGGP

Sửa sai thế nào?

PV: - Với các thành phố du lịch, tình trạng ngập lụt thường xuyên xảy ra sẽ dẫn đến hệ lụy gì? Làm thế nào để khắc phục tình trạng trên và phải bắt đầu từ đâu? Với những đô thị đã phát triển nóng, việc sửa sai không hề dễ khi các hạ tầng ngăn nước thoát đi đã được xây dựng kiên cố. Trong trường hợp ấy phải xử lý như thế nào?

KTS Trần Công Hòa: - Nếu quan sát sẽ thấy rõ, ven biển Phú Quốc đã kín hết các dự án bất động sản, bít đường ra của nước mưa mỗi khi mưa lớn kéo dài. Ngập lụt không chỉ ảnh hưởng đến người dân địa phương mà còn bị nhận điểm trừ từ du khách. Du khách nghe ngập là họ rất ngần ngại. Nơi nào thoát nước kém, xử lý nước thải, vệ sinh môi trường không đảm bảo, thì nơi đó không có khách tham quan.

Với thành phố du lịch Đà Lạt, ngoài vấn đề ngập lụt còn phải lo chuyện rác. Lần đầu tiên tôi thấy trong đợt mưa lớn kéo dài vừa qua, nước đã lôi tất cả bãi rác xuống thung lũng phía sau khoảng 1km. Hình ảnh ấy rất kinh khủng, thử thách sự can đảm của bất kỳ khách du lịch nào.

Về hướng sửa sai, khắc phục tình trạng ngập lụt khi mỗi mùa mưa đến, nhiều người vẫn nói phải bắt đầu sửa từ chiến lược, quy hoạch, song tôi nghĩ phải bắt đầu trước hết từ ý chí của nhà cầm quyền. Nhà cầm quyền phải quan tâm đến công tác hạ tầng thì mới ra được vấn đề.

Muốn chỉnh trang đô thị, thực hiện quy hoạch chi tiết thì phải có ngân sách. Các đô thị khi bàn đến vấn đề hạ tầng đều đau đầu vì ngân sách hạn hẹp, nhưng nếu để xây dựng không kiểm soát, dự án tràn lan, môi trường xuống cấp... thì cái mất sẽ rất nhiều.

Việc chống ngập không khó, chỗ nào ngập thì tìm lối thoát cho nó. Giữa các dự án luôn phải đảm bảo có khoảng trống, nhưng nếu lỡ cấp phép cho các dự án mà giữa chúng hầu như không có khoảng trống thì phải mở rộng hệ thống thoát nước ra. Phải tính từ điểm ngập, hạ xuống mấy mét, đi thẳng ra hệ thống thoát nước đã có sẵn hoặc xây dựng mới.

Không ít người lo ngại rằng dính dáng đến quyền lợi nhà đầu tư, làm sao chính quyền có thể thỏa hiệp được, nhưng việc ấy cũng không khó. Nhà đầu tư thuê đất của Nhà nước nên bộ máy chính quyền làm được, thậm chí nhà đầu tư làm sai thì phải thu hồi. Chỉ có điều bộ máy quản lý có đặt vấn đề ấy lên bàn hay không, có quyết tâm làm hay không? Về nguyên tắc, đã làm sai thì phải sửa sai được.

Tôi muốn lấy trường hợp Công ty Địa ốc Alibaba làm ví dụ. Nhờ sự vào cuộc mạnh mẽ của chính quyền các địa phương, truyền thông, công an... đến nay các sai phạm của công ty này, đặc biệt là việc rao bán hàng loạt dự án ma, đã được làm rõ và gửi lời cảnh báo tới người dân cũng như các nhà đầu tư.

PV: - Để phát triển bền vững, bài toán chống ngập lụt tại các đô thị phải được giải quyết như thế nào và làm thế nào để không xảy ra tình trạng tương tự ở các đô thị mới? Xin ông phân tích cụ thể.

KTS Trần Công Hòa: - Mỗi đô thị phải nghiên cứu xem giá trị cốt lõi, tức bản sắc của đô thị đó là gì. Hội KTS Việt Nam cũng luôn bàn đến đề tài này: các đô thị vùng biển, đô thị vùng cao nguyên, bản làng... đều có bản sắc riêng. Trong vấn đề phát triển phải luôn giữ gìn bản sắc, trân trọng kinh nghiệm của người xưa với cách làm hài hòa, ít tốn chi phí.

Để làm được điều đó, quan trọng là ở các đồ án quy hoạch, tác giả phải biết nghiên cứu sâu, làm chừng mực, không thể chạy theo ý của nhà đầu tư. Trách nhiệm đó thuộc về các chuyên gia, chuyên viên, nhà thiết kế và cuối cùng, đồng thời cũng là người đóng vai trò quan trọng nhất, là người phê duyệt. Để đồ án quy hoạch ít khuyết điểm, thậm chí không có khuyết điểm, đòi hỏi sự cân nhắc của cả hệ thống.

Theo Thành Luân/Đất Việt Link Gốc:           Copy Link
http://baodatviet.vn/chinh-tri-xa-hoi/tin-tuc-thoi-su/them-nhieu-dia-phuong-he-mua-la-ngap-loi-do-quy-hoach-3388175/

Tags: quy hoạch  |  địa phương  |  nhà đầu tư  |  Hạ tầng  |  thế nào  |  lợi ích