Thổ đắp đập, châm ngòi thùng thuốc nổ mới Trung Đông

'Khi âm thanh súng đạn và tiếng trống chiến tranh yên ắng ở Syria và Iraq, những căng thẳng mới có thể phát sinh về nguồn nước'

Dự án Đông Nam Anatolia của Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những chương trình xây đập quy mô và gây nhiều tranh cãi nhất trên thế giới, 22 con đập dự kiến sẽ được xây dựng dọc sông Tigris và sông Euphrates.

Trong một bài viết trên tờ Asharq Al-Awsat của Saudi đăng ngày 27/7/2018, Nabil al-Samman, một chuyên gia Syria về nguồn nước thế giới, đã đưa ra một kịch bản tồi tệ ở Trung Đông.

Bài viết đề cập việc sử dụng nước như một thứ vũ khí, hoặc sự điều chỉnh dòng chảy của nước như một thứ hàng hóa thương mại của các quốc gia thượng nguồn vì mục đích chính trị.

'Khi âm thanh súng đạn và tiếng trống chiến tranh yên ắng ở Syria và Iraq, những căng thẳng mới có thể phát sinh về nguồn nước, đặc biệt là xung đột với Thổ Nhĩ Kỳ, nơi dòng sông Euphrates và Tigris khởi nguồn', Nabil al-Samman viết.

Bản đồ về hướng chảy của sông Euphrates và Tigris.

Ở thung lũng sông Euphrates phía Đông Syria, hạn hán và chính sách quản lý kém là một trong những nguyên nhân gây nên các cuộc biểu tình, cuối cùng đã biến thành một cuộc nổi dậy toàn quốc năm 2011 do phương Tây, Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia vùng Vịnh hậu thuẫn. Cho tới nay, xung đột giữa các phe phái đã khiến hệ thống cơ sở hạ tầng nước quan trọng tại khu vực bị tàn phá nghiêm trọng.

Băng qua biên giới tới miền Tây Iraq, 15 năm chiến tranh và nổi dậy kể từ khi Mỹ xâm lược năm 2003 đã để lại một tình trạng thảm khốc tương tự. Trong khi đó, việc Thổ Nhĩ Kỳ tìm cách kiểm soát những nguồn tài nguyên nước trong khu vực cũng gây nhiều tranh cãi.

Trong khi chính phủ Syria và Iraq đang nỗ lực giành quyền kiểm soát toàn bộ lãnh thổ đất nước, Thổ Nhĩ Kỳ đã đẩy mạnh dự án Đông Nam Anatolia - một sáng kiến đầy tham vọng xây dựng 22 đập và 19 nhà máy điện. Khi hoàn tất, những công trình này có thể hạn chế tới một nửa lưu lượng nước đổ vào các nước hạ lưu.

Ý tưởng này ban đầu được người sáng lập hiện đại của Thổ Nhĩ Kỳ Mustafa Kemal Atatürk khởi xướng và đương kim Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đang tìm cách hoàn thành dự án.

Trong nhiều thập kỷ qua, dự án Đông Nam Anatolia đã khuấy động căng thẳng giữa các nước láng giềng nhưng cuộc đàm phán chưa bao giờ đạt được tiến bộ bởi các tranh chấp chính trị.

Bài viết của Nabil al-Samman lưu ý, Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng nước này có nhiều quyền sử dụng nước hơn vì đất đai của họ màu mỡ hơn và họ có quyền kiểm soát dòng chảy của các sông Euphrates và Tigris.

Khi đập Atatürk mở cửa vào năm 1992, Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ lúc đó là Suleyman Demirel tuyên bố: 'Nước chảy đến Thổ Nhĩ Kỳ từ Euphrates, Tigris và các nhánh của nó là của Thổ Nhĩ Kỳ... Chúng tôi không đề cập với Syria và Iraq về việc chia sẻ tài nguyên dầu mỏ với họ... Họ không có quyền nói rằng họ chia sẻ tài nguyên nước của chúng tôi'.

Xung đột trở nên nghiêm trọng hơn đến mức liên minh quân sự NATO do Mỹ lãnh đạo trong năm 2010 đã vạch ra viễn cảnh Iraq và Syria hợp lực tấn công Thổ Nhĩ Kỳ, theo Hội đồng Chính sách Trung Đông.

Thực tế, khả năng Iraq và Syria tiến hành một cuộc xung đột như vậy là rất thấp nhưng người dân của cả hai quốc gia ngày càng chịu nhiều tổn thương về vấn đề nước.

Ở Iraq, việc Thổ Nhĩ Kỳ xây đập Ilısu đồng nghĩa với việc dù nước này khởi động lại máy bơm tại đập Mosul (giành lại từ IS năm 2014) có thể không đủ để hồi sinh các cánh đồng cằn cỗi của vùng đồng bằng Nineveh.

Còn tại Syria, một con đập từng bị IS chiếm đóng cũng trở thành một điểm nóng đàm phán trong cuộc nội chiến tại đất nước Trung Đông này.

Thành Phong

Theo Đất Việt

Link báo gốc: http://baodatviet.vn/the-gioi/tin-tuc-24h/tho-dap-dap-cham-ngoi-thung-thuoc-no-moi-trung-dong-3391155/

Tags: Trung Đông  |  Thổ Nhĩ Kỳ  |  xung đột  |  kiểm soát  |  tài nguyên  |  chiến tranh  |  căng thẳng  |  quốc gia  |  Đông Nam Anatolia  |  nguồn nước