Trừng phạt Mỹ bằng đất hiếm: Trung Quốc tự bắn vào chân?

Liệu Trung Quốc có thể gây khó khăn cho Mỹ và đồng minh bằng việc sử dụng đất hiếm làm công cụ trừng phạt hay không?

Theo giới truyền thông phương Tây, Trung Quốc đang thăm dò khả năng hạn chế xuất khẩu kim loại đất hiếm, hiện được sử dụng trong chế tạo các linh kiện quan trọng của máy bay chiến đấu F-35 Lightning II Mỹ, trong chương trình chế tạo Máy bay Tấn công chung (JSF) với một số đồng minh.

Ngoài ra, đất hiếm còn được sử dụng với khối lượng lớn trong lĩnh vực đóng tàu hải quân, ví dụ như trên các chiến hạm mặt nước hạng nặng như: Tàu khu trục, tàu tuần dương… và các tàu ngầm hạt nhân Mỹ.

Trung Quốc trừng phạt đáp trả Mỹ

Hoa Kỳ đang xem xét các kịch bản Trung Quốc có thể áp đặt các biện pháp trừng phạt đáp trả và hạn chế công nghệ, trong bối cảnh Washington trước đó thực hiện các biện pháp trừng phạt đối với một số doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc, trong đó có Huawei.

Mỹ đã cấm cung cấp các con chip điện tử cho Trung Quốc. Ngoài ra, ngay cả các nhà sản xuất từ nước thứ ba cũng có nguy cơ bị phạt nếu cung cấp cho Huawei các linh kiện sử dụng công nghệ Mỹ trong đó. Ngoài ra, Hoa Kỳ năm ngoái cũng mở rộng danh sách các sản phẩm và công nghệ lưỡng dụng bị kiểm soát chặt chẽ khi xuất khẩu.

Tóm lại, hiện bất kỳ hàng hóa nào về mặt lý thuyết có thể được sử dụng trong lĩnh vực quân sự đều có thể bị hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc.

Sau đó, Bắc Kinh đã phản ứng lại một cách đối xứng. Vào ngày 1 tháng 12, một đạo luật hạn chế các doanh nghiệp Trung Quốc bán ra nước ngoài các công nghệ nhạy cảm, bao gồm trí tuệ nhân tạo, thuật toán kiểm soát nội dung và máy bay không người lái có hiệu lực.

Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc mới đây đưa ra dự thảo các quy tắc hạn chế việc xuất khẩu ra nước ngoài (chủ yếu sang Hoa Kỳ) 17 loại đất hiếm – đóng vai trò rất quan trọng trong một số ngành công nghiệp mũi nhọn cả dân sự và quân sự của thế giới.

Một máy bay chiến đấu tàng hình F-35 cần 920 pound vật liệu đất hiếm; mỗi tàu khu trục Arleigh Burke cần 5.200 pound; một chiếc tàu ngầm hạt nhân đa năng lớp Virginia cần 9.200 pound

Nếu những quy định mới được thông qua, chúng có thể gây khó khăn đáng lể cho hoạt động của ngành công nghiệp quân sự Mỹ, mà 80% sản lượng khai thác trên thế giới nằm ở Trung Quốc.

Trung Quốc đứng đầu thị trường đất hiếm

Trung Quốc có vị trí dẫn đầu trên thị trường kim loại đất hiếm toàn cầu về cả trữ lượng lẫn sản lượng khai thác. Ở Trung Quốc tập trung trữ lượng lớn nguyên liệu thô là khoảng 40% tổng trữ lượng thế giới, với sản lượng chiếm khoảng 80% sản lượng khai thác của thế giới.

Trong vài thập kỷ qua, Trung Quốc đã vượt qua các nước khác trong việc thiết lập quy trình công nghệ xử lý quặng kim loại này.

Ngay cả Hoa Kỳ, khi nhập nguyên liệu thô từ các quốc gia khác, hoặc khai thác từ mỏ duy nhất trong nội địa - Mountain Pass ở bang California, họ cũng sẽ gửi đến Trung Quốc để chế tác. Kết quả là Trung Quốc chiếm đến 90% nguồn cung kim loại đất hiếm đã qua xử lý trên thế giới.

Trung Quốc đã bán ra thị trường thế giới 35 nghìn tấn kim loại đất hiếm vào năm 2020, ít hơn 11 nghìn tấn so với năm 2019. Mặc dù việc giảm cung ra nước ngoài có thể là do hoạt động sản xuất trên thế giới suy giảm do đại dịch gây ra, nhưng điều đó vẫn làm Mỹ lo lắng, bởi vai trò cực kỳ quan trọng của đất hiếm đối với các ngành công nghệ mũi nhọn.

Vai trò quan trọng của đất hiếm

17 nguyên tố hóa học - kim loại đất hiếm, được sử dụng trong sản xuất hầu hết các thiết bị điện tử hiện đại, sản phẩm gia dụng, thiết bị thể thao, vật liệu xây dựng, kỹ thuật cơ khí, v.v.

Hợp kim với những chất này giúp vật liệu có những đặc tính cần thiết phù hợp với các sản phẩm hiện đại. Ví dụ, nam châm làm từ đất hiếm có trọng lượng nhẹ và từ lực rất mạnh. Kích thước nhiều thiết bị điện tử trở nên nhỏ gọn hơn vì sử dụng kim loại đất hiếm, những nguyên tố này còn rất cần thiết trong việc chế tạo pin cho xe điện.

Trung Quốc đang thống trị thị trường tinh chế và xuất khẩu đất hiếm thế giới

Đất hiếm thậm chí đóng vai trò không thể thay thế trong ngành công nghiệp quân sự, ví dụ như một máy bay chiến đấu F-35 Lightning II của Mỹ sử dụng đến 417 kg kim loại đất hiếm.

Hoa Kỳ và các đồng minh lo ngại, bởi không chỉ thiết bị điện tử công nghệ cao trong lĩnh vực dân dụng mà còn các sản phẩm quan trọng về an ninh quốc gia của tổ hợp công nghiệp - quân sự cũng phụ thuộc vào nguồn cung cấp Trung Quốc.

Trong bối cảnh mâu thuẫn Mỹ - Trung trở nên gay gắt hơn, khi Bắc Kinh tuyên bố các biện pháp trừng phạt có thể áp dụng đối với Lockheed Martin, chính quyền Donald Trump đã kêu gọi các đồng minh - Australia và Liên minh châu Âu - bắt tay vào việc tạo ra chuỗi cung ứng đất hiếm thay thế.

Không dễ để thay thế Trung Quốc

Theo ông Mei Xinyu - chuyên gia Viện Nghiên cứu Hợp tác Kinh tế Thương mại Quốc tế thuộc Bộ Thương mại Trung Quốc, nhận định: Về lý thuyết, việc Trung Quốc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu kim loại đất hiếm có thể khuyến khích các nước khác phát triển cơ sở sản xuất của mình. Nhưng vấn đề không phụ thuộc nhiều vào việc khai thác, giống như trong chế biến nguyên liệu thô khác, mà nó phụ thuộc vào công nghệ tinh chế.

Trung Quốc đã tích lũy được những kinh nghiệm đáng kể và khả năng kỹ thuật trong lĩnh vực này, quyết định tính cạnh tranh và hiệu quả cao trong việc bóc tách, tinh chế đất hiếm trên thị trường thế giới. Nhờ vậy, chi phí sản xuất của Trung Quốc là thấp nhất.

Do đó, các nước khác, kể cả Mỹ, dù có thể tự mình khai thác nguyên liệu thô, nhưng sau đó vẫn buộc phải đưa sang Trung Quốc để tinh luyện.

Đất hiếm được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực dân dụng

Hiện tại, Hoa Kỳ là nước xuất khẩu nguyên liệu thô kim loại đất hiếm lớn nhất sang Trung Quốc, đồng thời là thị trường quan trọng nhất với việc xuất khẩu thành phẩm kim loại đất hiếm từ Trung Quốc.

Các nhà máy chế biến lớn nhất Trung Quốc đặt ở khu vực miền nam đất nước nhập khẩu hơn 80% nguyên liệu thô để hoạt động. Vì vậy, vấn đề không phải là dự trữ nguyên liệu thô, mà là làm thế nào các nước khác có thể cạnh tranh với Trung Quốc trong công đoạn tinh luyện thành sản phẩm.

Trung Quốc sẽ không dùng công cụ đất hiếm?

Về lý thuyết, dự thảo quy tắc hạn chế cung cấp kim loại đất hiếm cũng có thể được sử dụng như một biện pháp bổ sung để làm các thế lực đặc biệt hung hăng chống lại Trung Quốc cần suy nghĩ lại. Nhưng chuyên gia Mei Xinyu cho biết, Bắc Kinh không nhắm vào mục đích này.

Theo ông, đất hiếm có thể được xem như một công cụ trong các cuộc đàm phán với 'diều hâu' Mỹ, nhưng đó không phải là điều mà Trung Quốc hướng tới, mà mục tiêu chính của dự thảo quy định kiểm soát ngành công nghiệp kim loại đất hiếm là để sắp xếp lại thị trường.

Là nhà xuất khẩu lớn nhất trên thế giới, Bắc Kinh coi trọng danh tiếng của mình và không bao giờ tự chặt đứt nguồn lợi ích lớn của mình. Mục tiêu quan trọng nhất là duy trì vị thế của Trung Quốc như một nhà bán hàng đáng tin cậy trên thị trường thế giới.

Hơn nữa, nếu phương tây phụ thuộc vào đất hiếm của Trung Quốc thì hàng trăm doanh nghiệp và hàng trăm nghìn công ăn việc làm của người lao động nước này cũng phụ thuộc vào việc xuất khẩu đất hiếm, nên nếu sử dụng đất hiếm là công cụ trừng phạt thì Bắc Kinh cũng đangtự bắn vào chân mình.

Do đó, Bắc Kinh sẽ không sử dụng các phương pháp tương tự của Mỹ, lạm dụng vị thế thống trị thị trường của mình và cắt nguồn cung cấp sang các nước phương Tây.

Theo Thiên Nam/Đất Việt Link Gốc:           Copy Link
http://baodatviet.vn/quoc-phong/binh-luan-quan-su/trung-phat-my-bang-dat-hiem-trung-quoc-tu-ban-vao-chan-3427923/

Tags: F-35 Lightning II  |  Trung Quốc cấm xuất khẩu đất hiếm  |  mỹ trừng phạt Trung Quốc